දිගාමඩුල්ල ආදී ආර්‍ය්‍ය ජනවාසයන්ගෙන් එකකි. වංශ කථාව අනුව දීඝායු කුමරා විසින් පිහිටුවනු ලැබූ මෙම ජනපදය ඉතා සුළු කලකින්ම ප්‍රබල දේශපාලන නායකත්වයක් බිහි කළේය. දීඝ ගාමිණිගේ පුත් පණ්ඩුකාභය කුමරා විසින් අනුරාධපුරය සිය අනසකට ගෙන අනුරාධපුරයෙහි අගනුවර පිහිටවනු ලැබීය. මෙතැන් සිට දිගාමඩුල්ල අනුරපුර මහ රජුගේ එක් ප්‍රාදේශීය පාලන කොට්ටාශයක් වු අතර එය ප්‍රධාන ධාන්‍යාගාරය ද විය. පොලොන්නරු රාජධානිය බිද වැටි දේශපාලන අධිකාරය නිරිත දිග ප්‍රදේශයට තල්ලුවිමත් සමග දිඝාමඩුල්ද වල් බිහි වන්නට විය. පසුව මෙය උඩ රට රජුගේ පාලනයට නතුවී පැවත 1815 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිකාරය යටතට පත්විය. බ්‍රිතාන්‍ය පළාතේ පාලන ක්‍රමය තුල දිඝාමඩුල්ලට හිමි වූයේ ඉතා අඩු අවධානයකි. එහෙයින් ප්‍රදේශයේ වල් බිහිවිම වඩාත් ඉක්මන් විය. එනමුදු බ්‍රිතාන්‍යයේ පාලන අවසාන කාලයේ ස්වදේශීයන් පාලනයට සම්බන්ධ විමත් ගොවිතැන් කටයුතු නගා සිටු විමට රජය ගත් උත්සාහයත් නිසා දිඝාමඩුල්ල කෙරෙහිද රජයේ අවධානය යොමු වන්නට විය. අවසානයේ නිදහස් ලංකා පාලනය යටතේ 1949 දී ආරම්භ කල ප්‍රධාන බහු විධ සංවර්ධන කාර්යය වූ ගල්ඔය ගංගා නිම්න සංවර්ධන යෝජනා ක්‍රමය ආරම්භ වූයේ මෙම ප්‍රදේශය මුල් කොට ගෙනය. ක්‍රමවත් සැලසුම් ගත සංවර්ධනයක් තුල ටික කලෙකින් සංවර්ධනය වූ මෙම ප්‍රදේශය 1961 දී අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය නමින් අළුත් පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කයක් වශයෙන් රජයේ පරිපාලන රාමුවට ඇතුලත් වූ යේය. ඉන් ටික කලෙකින් පසු 1978 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ මැතිවරණ කොට්ඨාශ යලි නම් කිරීමේදී අංක 13 දිගාමඩුල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශය ලෙස නම් කරන ලදි.

 ශ්‍රී ලංකාවේ නැගෙනහිර පලතේ කෘෂි කර්මාන්තයෙන් ඉතා සශ්‍රීක වු දිස්ත්‍රික්කයක් වන අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ පරිපාලනමය ප්‍රධාන නගරය අම්පාර නගරයයි. නගර සීමාව තුල වැදගත් වැව් තුනක් සහ වනජීවි අභය භූමියක් තිබීම අම්පාර නගරයට පමණක් අනන්‍ය වු කරුණකි.

 දිස්ත්‍රික්කයේ ජනගහනය 2012 ජන සංගනණයට අනුව 648.057කි.එයින් 43.58%ක් ශ්‍රී ලාංකික මුස්ලිම් ජාතිකයින්ගෙන්ද ,38.73%ක් සිංහල ජාතිකයින්ගෙන්ද 17.39%ක් ශ්‍රී ලාංකික දමිල ජාතිකයින්ගෙන්ද සමන්විතය.

 අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය ප්‍රාදේශිය ලේකම් කොට්ඨාශ 19කට බෙදා ඇති අතර ප්‍රාදේශිය ලේකම් කාර්යාල 19 කින් හා එක් උප දිසාපති කාර්යාලයකින් සමන්විතය

 අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ භෞතික පිහිටිම ප්‍රධාන වශයෙන් තැනිතලාවන්ගෙන් සමන්විත වන අතර හුදෙකලා කඳුවැටි සහිත ප්‍රදේශයන් අතලොස්සක්ද දක්කනට ඇත. අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ වර්ග ප්‍රමාණය වර්ග කිලෝමීටර 4,415ක් පමණ වන අතර ඉන් වර්ග කිලෝමීටර 193ක් අභ්‍යන්තර ජලාශ වලින් ආවරනය වී ඇත.

 අම්පාර දිස්ත්‍රික්කයේ සීමා මායිම්

• උතුරින් - මඩකලපුව හා පොලොන්නරුව දිස්ත්‍රික්ක

• නැගෙනහිරින් - බෙංගාල බොක්ක(ඉන්දියන් සාගරය)

• දකුණින් - හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය

• බටහිර හා නිරිතදිගින් - මොනරාගල දිස්ත්‍රික්කය

• වයඹින් - බදුල්ල හා මාතලේ දිස්ත්‍රික්ක

දේශගුණය

මධ්‍ය වාර්ෂික උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 32කි.උපරිම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 36ක් පමණ වේ. අවම උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 24ක් පමණ වන අතර එය දෙසැම්බර් හා ජනවාරි මාසයන්හිදි වාර්තා වෙයි.වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 1400ක් පමණ වන අතර ප්‍රධාන වශයෙන් ඊසාන දිග මෝසමෙන් වර්ෂාව ලැබේ.සාමාන්‍යයයෙන් වියලි කාලය මාර්තු සිට සැප්තැම්බර් දක්වා ද වර්ෂා සමය ඔක්තෝබර් සිට පෙබරවාරි දක්වාද වෙයි.

අම්පාර දිස්ත්‍රික් ප්‍රදේශීය ලේකම් කොට්ඨාශ

දිස්ත්‍රික් ලේකම්වරුන්ගේ නාම ලේඛනය